การอ่านวินิจสารเป็นการอ่านในระดับสูง ซึ่งผู้อ่านจะต้องคิด วิเคราะห์ ใคร่ครวญ เพื่อแสดงความคิดเห็นโต้แย้งต่อเรื่องที่อ่าน วิจารณ์ความสมเหตุสมผล การลำดับความ ความเป็นไปได้ และประเมินความถูกต้องของข้อมูลที่ใช้สนับสนุนเรื่องที่อ่าน ตีความและประเมินคุณค่าแนวคิดที่ได้จากการอ่านงานเขียน เพื่อนำแนวคิดที่มีคุณค่ามาปรับใช้ในชีวิตประจำวัน ผู้อ่านจึงต้องใช้วิจารณญาณตัดสินใจโดยปราศจากอคติ ซึ่งคุณค่าของการอ่านที่แท้จริง คือผู้อ่านสามารถสังเคราะห์นำสิ่งอันเป็นประโยชน์ที่แฝงอยู่ภายในเนื้อหามาปรับใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน